Krakers (okupas) in je Spaanse woning: wat in 2026 écht werkt

01De eerste 48 uur: aangifte, bewijs, aanwezigheid

Bel de politie (091 nationaal / 112) zodra je van de kraak hoort en doe dezelfde dag formeel aangifte (denuncia). De tijd werkt tegen je: hoe eerder gemeld, hoe sterker het argument dat het om een heterdaad gaat — en heterdaad is precies wat de politie snel laat optreden, zeker bij een woning.

Neem bewijs mee dat het pand van jou is én dat het gebruikt wordt: eigendomsbewijs of nota simple, energierekeningen op jouw naam, foto’s van je spullen binnen, alarmloggen, verklaringen van buren. Zijn de krakers recent binnengedrongen en komt de politie terwijl het feit vers is, dan is verwijdering zonder rechterlijk bevel realistisch bij een woning (morada).

Houd vanaf dag één een dossier bij: datum van ontdekking, elk aangiftenummer, namen van agenten, foto’s door de ramen, berichten van de krakers — inclusief elke geldeis, want dat is afpersing en versterkt de strafzaak.

02Waarom één woord — “morada” — de hele zaak bepaalt

Het Spaanse strafrecht kent twee verschillende delicten. Huisvredebreuk (allanamiento de morada, art. 202 Código Penal) beschermt ruimtes waar privéleven plaatsvindt — je hoofdwoning, maar óók een tweede of vakantiewoning die je werkelijk gebruikt. Het bezetten van andermans lege, niet-bewoonde pand is een ander, lichter delict (usurpación, art. 245.2).

Het praktische verschil is enorm. Bij een morada kan de politie direct ingrijpen en loopt het straftraject snel. Bij een leeg beleggingspand is de usurpación-route trager, is heterdaad lastiger te beargumenteren en eindigen zaken vaker bij de civiele rechter.

Richt je bewijs dus op één ding: aantonen dat het pand functioneert als woning die jij gebruikt — meubels, persoonlijke spullen, verbruik op de meters, recente verblijven, buren die je kennen. Is het pand echt leeg, wees dan eerlijk over de route: usurpación of het civiele spoor, met realistische termijnen.

03Wat de hervorming van 2025 wél veranderde — en wat niet

Organieke wet 1/2025, van kracht sinds 3 april 2025, zette twee delicten op de lijst van het Spaanse snelrecht (juicio rápido, art. 795 LECrim, nieuwe letters i en j): huisvredebreuk (allanamiento de morada, art. 202 CP) en usurpación van art. 245 CP. Die tweede letter dekt niet elke bezetting. Wie zonder geweld een leeg pand bezet dat geen woning is (art. 245.2, geldboete van drie tot zes maanden), pleegt een licht delict (delito leve); de circulaire 1/2025 van het Openbaar Ministerie verwijst dat naar de aparte procedure voor lichte delicten (art. 964 e.v. LECrim), niet naar het snelrecht. Alleen bezetting met geweld of intimidatie (art. 245.1) gaat via het snelrecht. Geldt het snelrecht wel, dan plant de wachtrechter de zitting binnen vijftien dagen (art. 800.3 LECrim).

De eerlijke kanttekeningen: omdat beide delicten nu op de lijst staan, zijn heterdaad of een eenvoudig onderzoek voor hen geen extra voorwaarde — art. 795.1 noemt die omstandigheden als alternatieven. Wat altijd nodig is: de zaak begint met een proces-verbaal van de politie (atestado), en de politie heeft de verdachte aangehouden of als aangegeven persoon voor de wachtrechter gedaagd. Bij oude bezettingen met onbekende bewoners komt het daar zelden van. Kan het onderzoek niet bij de wachtrechter worden afgerond, dan verlaat de zaak het snelrecht. De circulaire 1/2025 van het Openbaar Ministerie (26 juni 2025, BOE-A-2025-17153) beslecht ook de juryvraag: huisvredebreuk gaat via het snelrecht als aan art. 795 is voldaan, en anders naar de juryrechtbank.

Conclusie voor een eigenaar: de hervorming is echte hefboomkracht, geen toverknop. Jouw taak is je zaak op het schoolvoorbeeld te laten lijken — snel melden, eigendom en gebruik documenteren, bezetters waar veilig mogelijk identificeren.

04De civiele routes als het strafrecht stokt

Komt de strafrechtelijke route niet in beweging — typisch bij oudere bezettingen of lege panden — dan biedt het civiele recht twee instrumenten. De expresprocedure van Ley 5/2018 (voor particulieren, non-profits en publieke woningbedrijven) dwingt bezetters binnen vijf dagen een geldige titel te tonen — anders volgt ontruiming; de vordering kan zich ook tegen onbekende bewoners richten. Het klassieke alternatief is de desahucio por precario: ontruiming van wie zonder titel of betaling verblijft.

Twee procesnoten voor 2026. Sinds LO 1/2025 vereist een civiele vordering doorgaans gedocumenteerd bewijs van een poging tot buitengerechtelijke oplossing (de MASC-eis) — reden te meer om elke sommatie per gecertificeerde brief (burofax) te sturen. En ontruimingen van huishoudens in aangetoonde sociale kwetsbaarheid zijn opgeschort verlengd tot en met 31 december 2026, wat termijnen in de praktijk kan oprekken.

05Wat je nooit doet (ook al voelt het gerechtvaardigd)

Het Spaanse recht beschermt bezit — ook onrechtmatig bezit — tegen eigenrichting. Eigenaren die een kortere weg nemen, veranderen een winnende zaak routinematig in een strafzaak tegen zichzelf:

• Water, stroom of gas afsluiten van een bezet pand kan als dwang (art. 172 CP) worden vervolgd.
• Sloten vervangen terwijl de bezetters binnen zijn, met geweld binnengaan of hun spullen wegdoen — zelfde risico.
• “Desokupa”-spierkracht inhuren die intimideert, maakt jou medeaansprakelijk voor wat zij doen.
• Betalen voor vertrek zonder gedocumenteerde afspraak nodigt uit tot herhaalde afpersing. Onderhandel je een vertrek, leg het schriftelijk vast: identiteit, datum, sleuteloverdracht.

06Preventie voor eigenaren die vaak weg zijn

De meeste bezettingen treffen panden die verlaten ogen. Goedkope maatregelen veranderen de kansen: een gemonitord alarm met politierespons (meteen je snelste heterdaadbewijs), buren of een vaste contactpersoon met sleutels die wekelijks kijkt, post die wordt geleegd, tijdschakelaars op licht.

Zorg dat je eigendomsdossier klaarligt vóór er iets gebeurt: eigendomsbewijs, recente nota simple, energiecontracten op je naam, interieurfoto’s. Biedt je opstalverzekering een okupas-module (rechtsbijstand en derving), lees dan wat die werkelijk dekt.