Complementaria: odwołanie od „drugiego naliczenia” po zakupie w Hiszpanii

01Drugie naliczenie z ínnego urzędu

Kupując używane mieszkanie w Hiszpanii, sam rozliczasz i płacisz ITP (Impuesto de Transmisiones Patrimoniales) do regionalnego urzędu skarbowego (Hacienda autonómica) — nie do państwowej AEAT. Ten regionalny urząd może, nawet cztery lata później, uznać zadeklarowaną wartość za zbyt niską i przysłać liquidación complementaria (potocznie „paralela”) na różnicę, plus odsetki za zwłokę, a czasem karę.

To, co umyka właścicielom: to naliczenie jest tymczasowe. To opinia urzędu o wartości, nie wyrok sądu. Może zostać — i często jest — uchylone, bo urząd musi rzetelnie uzasadnić (motivar), jak doszedł do tej wartości. Wycena „zza biurka”, która nigdy nie spojrzała na Twoją konkretną, może starszą lub wadliwą nieruchomość, to klasyczna podstawa uchylenia.

02Skąd się wzięła: valor de referencia

Od 1 stycznia 2022 (Ley 11/2021) podstawą opodatkowania ITP jest valor de referencia Katastru, ilekroć jest wyższa niż faktycznie zapłacona cena. Jeśli rozliczyłeś podatek od ceny zakupu, a wartość referencyjna była wyższa, complementaria na różnicę pojawia się niemal automatycznie.

Wartość referencyjna to wartość domniemana, nie nietykalna. Najpierw musisz od niej zapłacić lub ją zadeklarować, ale potem możesz ją zakwestionować — przez rectificación de la autoliquidación lub odwołanie od complementarii — dowodząc niższej wartości rynkowej: niezależna wycena (tasación), akt, zdjęcia, wady, porównywalne transakcje. Przy starszych lub sprzed 2022 zakupach bez wartości referencyjnej urząd przeprowadza zamiast tego comprobación de valores (art. 57 LGT) metodami eksperckimi — a te są najbardziej podatne na uchylenie.

Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął już kwestię ogólną. W wyroku STC 13/2026 z 12 lutego 2026 (BOE z 19 marca 2026) pełny skład oddalił pytanie o konstytucyjność valor de referencia jako podstawy ITP: system jest zgodny z konstytucją, bo opodatkowuje średnie wartości bliskie rynkowym i nadal pozwala podatnikowi wykazać inną wartość. Argument, że wartość referencyjna jako taka jest niekonstytucyjna, już nie działa. Pozostaje kwestionowanie Twojej własnej kwoty — przez rectificación de la autoliquidación lub odwołanie od complementarii — w którym, jak podkreślił Trybunał, możesz przedstawić każdy dowód, także opinię rzeczoznawcy. Sama tasación pericial contradictoria nie służy do korygowania wartości referencyjnej.

03Trzy sposoby na walkę

Masz miesiąc od dnia po doręczeniu. Trzy drogi, które można łączyć:

• Recurso de reposición — odwołanie do tego samego urzędu, który wydał naliczenie. Opcjonalne, tanie, miesiąc. Często warty pierwszy ruch, gdy uzasadnienie jest słabe.
• Reclamación económico-administrativa (TEAR) — skarga do regionalnego trybunału ekonomiczno-administracyjnego, miesiąc. Możesz iść tu od razu (pomijając reposición). Tu upada większość źle uzasadnionych kontroli wartości.
• Tasación pericial contradictoria (TPC) — powołujesz własnego rzeczoznawcę przeciw wycenie urzędu. Za własnego rzeczoznawcę płacisz Ty; trzeci rzeczoznawca może zażądać zaliczki, a zależnie od wyniku jego koszty również mogą obciążyć Ciebie (art. 135.3 LGT). Istnieje tylko wobec prawdziwej comprobación de valores — urząd sprawdził zadeklarowaną przez Ciebie wartość jedną z metod z art. 57.1 LGT (opinia rzeczoznawcy, średnie ceny rynkowe, współczynniki do wartości rejestrowych, wycena ubezpieczeniowa lub hipoteczna, cena innych sprzedaży tej samej nieruchomości…) i na tej podstawie naliczył podatek ponownie: wtedy wniosek w ciągu miesiąca automatycznie wstrzymuje zapłatę complementarii, bez zabezpieczenia, a naliczenie zamraża się na czas porównania wartości. Jeśli Twoje naliczenie stosuje tylko valor de referencia z Catastro, TPC nie przysługuje — zakwestionuj samą wartość referencyjną (rectificación) i użyj reposición albo TEAR.

04Terminy, zapłata i wstrzymanie

Miesięczny termin jest twardy. Przegapisz go — zwykłe środki (reposición, TEAR) się zamykają: naliczenie staje się firme i wykonalne, z dodatkami, gdy trafi do egzekucji (apremio), a zostają tylko szczególne tryby rewizji: wniosek o stwierdzenie nieważności aktu (art. 217 LGT), sprostowanie błędów faktycznych lub rachunkowych (art. 220) i nadzwyczajna rewizja z art. 244 — każdy na własnej krótkiej, zamkniętej liście podstaw. Nie ignoruj pisma, bo wygląda groźnie; niezareagowana complementaria to ta, która naprawdę kosztuje.

Nie musisz płacić, by się odwołać — ale samo odwołanie nie zatrzymuje egzekucji. Termin dobrowolnej zapłaty z art. 62.2 LGT biegnie dalej, gdy Twoja reposición lub skarga do TEAR czeka na rozpoznanie; po jego upływie dług przechodzi do egzekucji przymusowej (apremio) z dopłatami i odsetkami (art. 161). Zatrzymuje ją tylko wstrzymanie: automatyczne, jeśli zabezpieczysz kwotę (gwarancja bankowa lub depozyt — art. 224.1 i 233.1); bez zabezpieczenia tylko przy błędzie rachunkowym lub faktycznym albo, przed TEAR, gdy zapłata wyrządziłaby trudną do naprawienia szkodę (art. 224.3, 233.4–5); a tam, gdzie TPC jest możliwa — automatycznie bez zabezpieczenia przez samo złożenie TPC (mogą jednak powstać koszty rzeczoznawców) (art. 135.1). Odsetki biegną w tle, więc szybkie, dobrze uzasadnione odwołanie jest tańsze niż powolne — ale zapłata błędnego naliczenia „na wszelki wypadek” i odzyskiwanie później to droga kosztowna.

05Klasyczne błędy (każdy kosztuje realne pieniądze)

• Płacenie ze strachu. Naliczenie jest tymczasowe i zaskarżalne w miesiąc; większość słabych kontroli wartości upada. Najpierw zapłacić, potem odzyskiwać — to droga wolna i często zbędna.
• Przegapienie miesięcznego terminu. Po nim zwykłe środki są zamknięte, naliczenie staje się firme i idzie do przymusowej egzekucji z dodatkami. To najdroższy błąd.
• Niewykorzystanie TPC, gdy przysługuje. Wobec prawdziwej kontroli wartości to droga, która wstrzymuje zapłatę bez zabezpieczenia na czas ponownej wyceny, ale postępowanie może wiązać się z kosztami rzeczoznawców; istnieją też inne ograniczone podstawy wstrzymania bez zabezpieczenia; wobec naliczenia według valor de referencia nie działa, a ludzie tracą miesiąc, czekając na nią.
• Deklarowanie w ogóle poniżej valor de referencia. Jeśli dopiero kupujesz, deklaracja od wartości referencyjnej (lub zaplanowane wcześniej odwołanie) w ogóle unika complementarii.
• Zakładanie, że urząd miał rację co do wartości. Kontrole wartości są rutynowo uchylane za słabe uzasadnienie — generyczna metoda, brak oględzin, brak uwzględnienia realnego stanu.